Neda als icoon

Shervin Nekuee over Neda als icoon
Shervin Nekuee (1968) is meedenker van ‘… dus ik ben‘. Hij ontvluchtte Iran en studeerde sociologie in Utrecht. Nekuee is essayist en publicist. Ook organiseert en presenteert hij debatten.
Hij koos voor de poster van Neda, de vrouw die op 20 juni 2009 tijdens een protest in de Iraanse hoofdstad Teheran om het leven kwam. Haar overlijden werd vastgelegd door de camera van een mobiele telefoon.

Waarom dit beeld?

“Deze poster laat zien hoe een icoon werd geboren. Neda Agha-Soltan was eerst een onbekende vrouw, maar toen ze bij een demonstratie over de verkiezingsuitslagen werd neergeschoten en voor het oog van een camera stierf, groeide ze binnen de kortste keren uit tot een tragische cultfiguur. Het filmpje is zo tragisch, dat het alles in zich heeft om de diepe triestheid van het moment te tonen. De poster laat zien hoe snel verspreiding van nieuws tegenwoordig gaat: het beeld van het filmpje is zo vaak bekeken, dat met slechts een tekening en een korte tekst, duidelijk wordt om wie het gaat.”

Wat zie je? Vertel…

“De poster bestaat uit slechts een paar kleuren en lijnen. Het is een abstracte weergave van de close-up uit het filmpje, waarop velen geschokt reageerden. Op de close-up, die ook op de voorpagina van nrc.next stond, zie je haar ogen wegrollen terwijl het leven uit haar wegvloeit.
Dat beeld, en het filmpje waar het uit voortkomt, zijn miljoenen keren bekeken. Daarom is er voor de poster niet meer nodig dan een paar lijnen en een korte tekst om duidelijk te maken waarover het gaat. Meer dan de woorden ‘We will never forget’ is er daarnaast niet nodig.

De affiche lijkt heel erg op een van de posters uit de verkiezingscampagne van Barack Obama. Hij had slechts ‘hope’ onder die poster staan. Dat die poster als voorbeeld is gebruikt voor Neda, laat ook zien hoe diepgeworteld de global village inmiddels is. De afstand tussen Iran en de Verenigde Staten wordt voor veel mensen minder groot. In maart, bij het Iraans Nieuwjaar, sprak Obama veel Iraniërs aan met zijn toespraak. Bovendien voerde de Iraanse oppositie eenzelfde soort grassroute-campagne als Obama, met als gedachte dat iedere aanhanger, dankzij de technologische middelen, deel uitmaakt van het campagneteam en in staat is om zijn omgeving te informeren.”

Jij koos dit beeld. Wat zegt dit beeld over jou?

“Ik kijk er door twee verschillende lenzen naar. Als socioloog ben ik geïnteresseerd in het snelle proces van informatieverspreiding en in de gevolgen daarvan. Wat leven we nu in een waanzinnig snelle wereld! De protesten van twintig jaar geleden in Iran waren heviger, maar door de nieuwe communicatiemiddelen is de omloopsnelheid van nieuws nu zo vele malen groter en de impact daardoor ook intenser.

Het beeld van Neda grijpt me ook persoonlijk erg aan. De demonstratie vond plaats op een plek waar ik als kind kwam, waar ik rondhing met vriendjes. Het voelt zo dichtbij. Ik word niet meer misselijk van zo’n filmpje met de stervende Neda, daarvoor heb ik helaas al teveel gezien in mijn leven. Maar ik voel wel een diep verdriet. Kort voor Neda’s dood, in de weken voorafgaand aan de verkiezingen, hing er nog een sfeer van vreugde in dezelfde straten. Een soort carnaval leek het wel; er was hoop. Na dertig jaar leek er sprake van minder verkramping. En dan opeens is er die nachtmerrie. Dat raakt me.”

Wat zegt dit beeld volgens jou over ons/onze samenleving?

“Kennelijk is de verspreidingssnelheid van het filmpje over Neda’s dood zo groot geweest, dat ze een logo is geworden. Dat zegt iets over deze tijd van globalisering. De poster is een waanzinnig compacte boodschap die mensen van over de hele wereld begrijpen. Op Facebook en op de website voteforiran plaats ik informatie, zodat mensen in Iran makkelijker aan informatie kunnen komen over de situatie in hun eigen land. Maar de globalisering uit zich juist ook in het feit dat ik veel en zeer betrokken bezoekers krijg die zelf geen Iraniër zijn. Op Facebook ben ik in het gezelschap van meer dan 300 ‘vrienden’ uit de hele wereld, van Peru tot Bulgarije en van Libanon tot de VS. Dat zijn mensen die zich verbonden voelen. De wereld is nu echt een global village.”

Welke vraag, welk dilemma, roept dit beeld op (over ons mens-zijn)?

“Ik heb drie vragen bij dit beeld:
1 – Waar liggen de normen van het tonen van dit soort beelden?
2 – Hoe kan je proberen beheerst te blijven?
3 – Hoe voorkom je dat je je gaat afsluiten voor de ellende in de wereld?

Ze komen allemaal neer op hetzelfde dilemma: hoe kan je in een wereld staan in tijden dat die zo klein is geworden dat je bijna alles kunt weten, horen en zien? Een mens kan niet alleen maar bezig zijn met de ellende in de wereld. Ik heb twee kinderen en zij hebben het recht op een vader die hen voorleest, die gekke dingen met hen doet.”

Vul in: Ik …, dus ik ben

“Ik ben geraakt, dus ik ben.”

Het schokkende filmpje waarin Neda sterft staat hier op YouTube.

Denk mee!
Heb jij ook een foto, YouTube-filmpje of ander beeld dat volgens jou de frase ‘Ik ben geraakt, dus ik ben’ uitdrukt? Plaats dan hieronder een reactie met eventueel een link, of mail de foto naar dusikben@human.nl.
Beelden die volgens jou een andere variant van ‘Ik … (lijd/voel/denk/heb lief etc.) dus ik ben’ weergeven zijn ook welkom. Ga dan naar de pagina Denk mee!.

Bekijk alle beelden van de meedenkers hier.